مصاحبه دکتر طبیبیان

مصاحبه بسیار خواندنی دکتر طبیبیان با سایت فرارو درباره طرح تحول اقتصادی نکات بسیار جالب توجهی دارد.

یادداشتهای اخیر روزبه را هم از دست ندهید که بنظر من جنبه های نظری خوبی را درباره بحران اخیر بیان می کند. هراس از تکرار سقوط بزرگ در تصویب این طرح نقش داشته است و شکی در آن نیست.  راستی از ارزش مجموع پس اندازهای بازنشستگی دو تریلیون دلار کم شده است.

آیا اقتصاددانان دست راستی هستند؟

هفته گذشته بحث بسیار جالبی با دوستی داشتم که خود دست به قلمی دارد و درباره موضوعهای اجتماعی می نویسد. او گفت: ” شما اقتصاددانان همه دست راستی هستید!”  و بعد توضیح داد: “همه بحثهای شما حول محور سودآوریست و هیچ توجهی به هزینه انسانی ندارید، شما اقتصاددانان برای دوری یک مادر از فرزندش قیمت می گذارید. شما توجیه می کنید که یک زن بنگالی برای فلان مبلغ می تواند از بچه اش دور باشد.”

وقتی برای یکی از دوستان این مکالمه را تعریف می کردم، شانه هایش را بالا انداخت و گفت: “کی اهمیت می دهد!”

واقعیت این است که عمومی سازی مفاهیم و نقش اجتماعی افراد در ایران سابقه ای طولانی دارد و بسیاری این بحثهای قهوه خانه ای را به حساب واقعیت می گذارند.  چنین بحثهایی با کمی تم روشنفکرانه تصویری را در دهه پنجاه شمسی از صنعتگران و کارآفرینان بعنوان عامل سرمایه داری و امپریالیسم ایجاد کرد که در سال اول پس از پیروزی انقلاب به یکی از گسترده ترین برنامه های دولتی سازی اقتصاد ختم شد. برنامه ای که با درجه بندی صنایع بسیاری از مالکین را از اداره بنگاههای خود محروم کرد و اقتصاد ایران را به یک اقتصاد دولتی ناکارآمد تبدیل نمود.  هنوز ما نتوانسته ایم نه اثرات آن تصمیم و نه عواقب آن تصویرسازی را جبران کنیم.

 در نتیجه برای جلوگیری از گسترش چنین توهماتی بنظر می رسد نباید هیچ فرصتی را از دست داد.اقتصاد نه مکتب فکریست و نه ایدئولوژی سیاسی! بلکه اقتصاد مطالعه تخصیص منابع محدود به نیازها و خواسته های نا محدود ماست. البته یکی از فرضهای اقتصاد این است که خانوار  مطلوبیت خود را  و بنگاه سود خود را حداکثر می کند.  اقتصاددانان به صرف خواندن اقتصاد نه دست راستی می شوند و نه دست چپی.

ولی حتی مطلوبیت و سود تعاریف متفاوتی دارند. هم خانوار ها در تعریف مطلوبیت خود متفاوتند و هم بنگاهها از سود و سودآوری برداشتهای گوناگونی دارند. اگر هزینه را جزئی از سود بدانیم، و سود را تفاضل درآمد  و هزینه، اجزاء هزینه برای بنگاههای مختلف متفاوتند. برخی از این اجزاء مانند هزینه های ناشی از آلودگی محیط زیست پیش از این بعنوان هزینه شناخته نمی شدند و هنوز در بسیاری از کشورها بعنوان هزینه مطرح نیستند. اقتصاد سودآوری را تحلیل می کند و نه ارزشگذاری. 

اگر یک زن بنگالی برای پیدا کردن کار ناچار به مهاجرت گردد و از خانواده خود دور گردد،  هیچ اقتصاددانی آنرا درست نمی داند. این زن بنگالیست که با تصمیم خود یک مشاهده ایجاد کرده است و سیگنالی درباره مرز دستمزدی فرستاده است که او را وادار به دوری از خانه می کند. او همچنین دارد سیگنالی می فرستد برای  دستمزدی که در صورت کسب آن می تواند در کنار خانواده خود بماند. این  تحلیل بعد اقتصادی این تصمیم است و نه توجیه انسانی بودن آن یا موجه دانستن آن. در واقع با ارائه این تحلیل اقتصاددانان امکان ارائه راه حلهایی را فراهم می کنند که اجرای آنها باعث می شوند تا با ایجاد مشاغل و رشد اقتصادی  او در کنار خانواده خود باقی بماند.

نکته جالب اینجاست که چنین قضاوتهای کلی و به عقیده من مخربی عمومیت دارند. و بسیاری از دوستان دانشجوی رشته های مختلف که علیرغم فرهیختگی مطالعه ای درباره اقتصاد ندارند چنین نظراتی را با اطمینان به درستی آنها تکرار می کنند. نگارنده فقط می تواند توصیه کند که این دوستان که اکثرا در دانشگاه هستند یک ترم سر کلاس درس مبانی اقتصاد خرد یا کلان Principles of Microeconomics or Macroeconomics بنشینند و کمی مبانی این رشته را یاد بگیرند. چنین کلاسی فقط به هفته ای یک یا دو ساعت سر کلاس نشستن احتیاج دارد ولی معلومات و قدرت تحلیل افراد را افزایش می دهد.

نه اقتصاددانان دست راستی نیستند!

یادداشتی درباره…

یادداشت من درباره بحران اخیر در روزنامه دنیای اقتصاد، تیتر چیزی نیست که من نوشته بودم. مطلب موجزتر از چیزیست که باید باشد.

بسیاری بر این باورند که وظیفه دولت کمک به بازار برای بازیابی تعادل خود و برگشت به نقطه تعادل است. آنها همچنین دولت را موظف مي‌دانند که اثرات منفی بحران کنونی را محدود کند. چنین استدلالی دولت را مجاز مي‌داند که با استفاده از اموال عمومي‌ به نجات بانک‌ها و شرکت‌های مالی بشتابد و از تلاشی آنها در شرایط کنونی جلوگیری کند. شکی نیست که تلاشی شرکت‌های مالی و بانک‌ها بیش از همه مالیات‌دهنده طبقه متوسط را متضرر خواهد کرد….ادامه

وبسایتی درباره پرواز

وبلاگ پروازی دیگر عکسهای جالبی از گرامیداشت خلبانان کمان 99 منتشر کرده است. این وبلاگ حاوی یادداشتها ، خاطرات و عکشهای متنوعی از خلبانان و قهرمانان نیروی هوایی در سالهای جنگ تحمیلی است.

توافق حاصل شد

در نهایت توافق حاصل شد و احتمالا طرح نجات مالی آمریکا تا فردا آنلاین خواهد بود. بنظر می رسد که نظر بسیاری از مدیران مالی و کارشناسان در نهایت پذیرفته شد. افرادی مانند وارن بافت، دومین مرد ثروتمند جهان، به کنگره گفته اند یا طرح نجات را بپذیرد یا شاهد ذوب شدن بازارها و بنگاههای مالی آمریکا باشند. وزرای خرانه داری و تجارت، دبیر هیات مبادله اوراق بهادار و رئیس فدرال رزرو اعضاء هیات نظارت بر طرح نجات هستند. پاولسون وزیر خزانه داری پس از یک هفته برای اولین بار لبخند می زند.

بیست و هشت سال پیش

بیست و هشت سال پیش بود. من کیفی قهوه ای رنگ را در دست گرفتم تا دانش آموز باشم. کیفم صندوق گنجینه من بود: دفترچه های نو و مداد سیاههای تازه تراش و جواهر من یک مداد ترش به شکل خرگوش و به رنگ زرد. نونهالی به پایان رسیده بود، کودکی و دانش آموزی در راه بود. زمانه ای پر آشوب تازه آماده گذشتن می شد. و آرامش نا محتمل نبود.

بیست و هشت سال پیش پدرم با شوق به دیوارهای تازه نقاشی شده مدرسه کوچکی در بوشهر می نگریست و به کودکانی فکر می کرد که کلاس اول  را آنجا  آغاز می کردند.

بیست و هشت سال پیش مادرم، خاله هایم  همه در حال آماده شدن برای یک سال دیگر از معلمی بودند. معلمی حرفه فامیلی بود، همه خانمهای فامیل معلم بودند. دست از پا خطا کردن در مدرسه در فامیل ما غیر ممکن بود

ولی بیست و هشت سال پیش با یک واژه به خانه همه آمد: جنگ.

جنگی که تا هشت سال ماند. جنگی که دنیای ما را برای همیشه عوض کرد. کودکی، جوانی، میانسالی و کهنسالی همه فرق کردند.

من دنیا قبل از جنگ را همیشه با صدای خنده همقطاران پدرم، “عموهایم” به خاطر می آورم:  خنده های شاد، صورتهای آفتاب سوخته مطمئن  و بوی ملایم ادکلن.  جنگ آنان را قهرمانانی کرد که به سوی دشمن از زمین و آسمان یورش می بردند. و  زنانشان را، خاله هایم را، قهرمانانی که به نگهبانی از خانه هایی می پرداختند که در آنها جنگ نه گزارش خبری اخبار ساعت هشت شب بلکه واقعیتی جاری، هر روزه و ملموس بود.  عموهای زیادی به آن آخرین پرواز بی بازگشت رفتند.  جنگ خاله هایم را پیر کرد. زندگی ما دیگر هیچوقت همانی نشد که زمانی بود.

جنگ آمد و ما متجاوز نبودیم و کوشیدیم که قربانی تجاوز نباشیم. جنگ آمد و سلحشوریهای بسیاری را رقم زد و در خانه های بسیاری را هم زد. و چه مردان سترگی رخت بر بستند: فلاحی، فکوری، نامجو، کلاهدوز، همت، خرازی، باکری، بابایی، …

در پس هر حماسه رنجی نهفته است.  بیائید نه حماسه و نه رنجها را هرگز هرگز هرگز هرگز فراموش نکنیم.

[بنا بر این نیست که غیر اقتصادی بنویسم، اما سالروز آغاز جنگ از این قاعده مستثنی است]

خواندنی درباره بحران مالی اخیر

یادداشتهای پویان و حجت در اینباره خواندنی هستند:

ورشکستگی شرکت بیمه AIG

کالبد شکافی بحران اخیر موسسات مالی آمریکا و عواقب آن بر اقتصاد ایران

و البته کارتون دیدنی مجله اکونومیست این مدافع بازار آزاد که وجدانش نمی تواند بپذیرد دولتی اجازه مداخله در بازار را می تواند داشته باشد:

سرعت عمل در کنترل بازار

AIG تحت کنترل دولت قرار گرفته است. بدین ترتیب یک دولت جمهوریخواه که  طرفدار بازار آزاد و حقوق مالکیت شرکتهای بزرگ بوده است و از تخفیف مالیاتی به ایشان حمایت می کرده است ظرف دو هفته سه شرکت خصوصی را به کنترل خود درآورده است. این شرکتها شامل بزرگترین شرکت بیمه و قدیمی ترین شرکتهای فعال در بازار وام مسکن هستند. این اقدام به بحث جدیدی دامن زده است که آیا دولت فدرال حق دارد برای نجات اقتصاد از پول مالیات دهندگان استفاده کند؟ 

اقدام دولت فدرال و بسته سیاستهای پیشنهادی خزانه داری باعث شد تا امروز شاهد بهبود بازار وال استریت باشیم و در مجموع شاخص در مقایسه با هفته پیش تنها چهار دهم درصد سقوط نشان دهد. نکته جالب در این زمینه سرعت عمل دولت و کنگره در پذیرش بسته سیاستهای پیشنهادی و احیای اعتماد و پیشگیری از گسترش هراس از بحران در بازار است. بسیاری می دانند که نباید اجازه داد تا دچار هجوم سهامداران و سپرده گذاران گردد چون در این صورت با کاهش ناگهانی شاخصها و افزایش تصاعدی خروج پول از بانکها بازار دچار سقوط می شود.

 اولین گروه می خواهد با فروش سریع سهامش بخشی از سرمایه اش را نجات دهد و دومین گروه می خواهد با برداشت از سپرده بانکیش پول خود را از سیستم خارج کند و از آن در برابر ورشکستگی احتمالی سیستم بانکی حفاظت کند. این به معنای افزایش ناگهانی عرضه اوراق بهادار و کاهش منابع بانکها برای سرمایه گذاری خواهد بود. چنین افزایشی در عرضه سقوط سریع قیمت سهام را بدنبال دارد.  چنین عکس العملی در دهه نود باعث بحران و سقوط بازارهای مالی آسیای جنوب شرقی شد.  در حال حاضر تمرکز خرانه داری بر حفظ اعتماد به بازار  و جلوگیری از چنین عکس العملیست. گاهی سرعت عمل چیز خوبی است.

با اینحال این بحران هنوز تمام نشده است. اگر به فراگیری  باور داریم قلم و کاغذ بدست باید این حوادث را دنبال کنیم.

سقوط چهار درصدی

بحران مالی آمریکا ادامه دارد. امروز بازار وال استریت چهار درصد سقوط کرد. بازارهای آسیا سه درصد سقوط کرده اند. اثرات این بحران با ایجاد امواج بیکاری بیشتر احساس خواهد شد. بسیاری استدلال می کنند که این بحران در نتیجه بحران در بازارهای وام مسکن ایجاد شده است. بیش از یک اقتصاددان این بحران را نتیجه آز مدیران شرکتها دانسته اند. به نظر می رسد بر اثر این بحرانها جریان اطلاع رسانی و ریسک پذیری در بازارهای مالی متحول خواهند شد.

افزایش مهاجرت نتیجه بومی گزینی

 سیاستهایی مانند بومی گزینی دانشگاهها باعث تشدید مهاجرت از استانهای  محروم به کلانشهرها و افزایش جمعیت حاشیه ای خواهند شد. اگر یک خانواده ساکن یک استان محروم بر این باور بود که با فراهم کردن آموزش مناسب درمقطع متوسطه در شهر محل سکونتشان برای فرزندشان؛ او امکان ادامه تحصیل در دانشگاههای برتر کشور و  پیشرفت کاری و زندگی بهتر را خواهد داشت. اکنون همین خانواده می داند که برای آنکه فرزندشان بتواند به دانشگاه بهتری در کشور برود باید به شهرهای بزرگی مانند تهران مهاجرت کند. بدین ترتیب ساکنین مناطق محروم انگیزه بیشتری برای مهاجرت به مناطق توسعه یافته کشور دارند.  آیا طراحان چنین طرحی به عواقب آن اندیشیده اند؟