تغییر رفتار خانوارها در ایالات متحده

ماههایی که گذشت برای خانوارهای آمریکایی ماههای سختی بود؛ بحران وامهای مسکن، افزایش بهای بنزین به بیش از چهار دلار در گالن و نوسانهای بازار  سهام باعث شده است تا اعتماد مصرف کنندگان به سرمایه گذاری در مسکن و بازار سهام کم شود. 

 این امر از آنجا حائز اهمیت است که بسیاری از آمریکاییان برای ایام بازنشستگی در حسابهای 401 پس انداز می کنند.  و پیش از بحرانهای اخیر بر این باور بودند که افزایش بهای خانه های مسکونی آنها قطعیست و باعث افزایش ارزش سپرده های ایشان در ایام بازنشستگی می گردد.  با اینحال خانواده های بسیاری ناچار شدند برای نجات خانه های خود و پرداخت هزینه رو به افزایش زندگی از این حسابها برداشت کنند.

بنا به گزارشی از AEI  طی ماههای آینده خانواده ها به پس انداز بیشتر روی خواهند آورد  و سعی خواهند کرد سهم پس اندازهای نقدی را در سرمایه گذاری خانوادگی افزایش دهند.   

شیرهای خفته و اقتصاد

درباره اهمیت اصلاحات امیرکبیر و اسفبار بودن از دست دادن او بسیاری از مورخان یادآور شده اند که اولین مدرسه مدرن ایران، دارالفنون، به همت او قبل از  اولین مدرسه مدرن ژاپن تاسیس شد و اصلاحات عصر میجی در ژاپن پس از شکست اصلاحات امیر کبیر آغاز شد.  امروز مقایسه ایران و ژاپن  قیاس یک کشور در حال توسعه و یک کشور توسعه یافته است.   این را ننوشتم که بگویم می توانستیم ژاپن باشیم و نگذاشتند که بیهوده حرفیست. این را نوشتم که بگویم ما یک روز چشمانمان را باز کردیم و دیدیم ژاپن ژاپن شده است. روز دیگر حسرت پیشرفت اقتصادی ترکیه را خوردیم و تازگیها هم  نفرین می کنیم که دبی با پول ایرانیان دبی شده است.
ما معمولا نتیجه پیشرفت را می بینیم و توسعه یافتگی را پس از روی دادن لمس می کنیم و فکر می کنیم این همه یک شبه روی داده است. و در جواب حس عقب ماندگیمان مانند برخی بزرگواران می گوییم که اگر از منابع و امکانات درست استفاده کنیم شیران خفته ما بیدار خواهند شد و ما ره صد ساله را یک شبه خواهیم پیمود.
مساله اینجاست که شیران خفته ای در کار نیست. نه ترکیه و نه دبی و نه هند و نه کره و نه هیچ جای دیگر یک شبه توسعه نیافته اند که ما بخواهیم روزی برخیزیم و ایرانی متفاوت از دیروز داشته باشیم. شیران ما همینهایی هستند که بیدارند.
توسعه یک حرکت آهسته ولی پیوسته است نه یک جهش خرگوشی و در فرایند آن انگیزه های گروههای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی موثرند. افراد و هدفهای آنها و تضاد و تعامل آنها هم مهم هستند.
گواه این امر همین باور «مدیریت صحیح منابع» است. چگونه می توان در فقدان بازارهای کارای سرمایه  و کالا از هزینه واقعی اختصاص منابع مطلع شد و مدیریت صحیح منابع داشت؟ این واقعیت که از بدو ملی شدن نفت و افزایش قیمت آن در دهه هفتاد میلادی ما همواره گفته ایم «اگر مدیریت صحیح منابع داشتیم…»  گواه این است که ما هرگز  مدیریت صحیح منابع را فرا نگرفتیم چون انگیزه ای برای آن نداشتیم. اتفاقا بر اساس اطلاعات موجود از هزینه ها و اهداف و انگیزه ها سیاستگذاران همیشه بهترین تصمیم ممکن را هم گرفته اند.
اینکه این تصمیمات نتیجه لازم را نداشته است و توسعه پایدار را به ارمغان نیاورده است به خاطر شیران خفته نیست. چون اقتصاد با منابع موجود سر و کار دارد و نه منابع فرضی.

گرانی و احتکار

یکی از باورهای خدشه ناپذیر ما در امور اقتصادی مقصر دانستن هر کسیست که به حداکثر سازی سود خود می اندیشد.  گرانیهای اخیر، به عنوان مثال افزایش ناگهانی قیمت چای، باعثی نداشته است جز عده ای سودجو، عده ای شایعه پرداز و عده ای محتکر. حال بیائید از منظر دیگری به چای نگاه کنیم:

الف. چای یک نوشیدنی سنتی است که همه در همه جا و تقریبا به هر بهانه ای آنرا می نوشیدند. در نتیجه تقاضای برای آن همیشگی و بالاست.

ب. نرخ تورم در حال افزایش است و در نتیجه خانوارها پیش بینی می کنند که قدرت خرید آنها در آینده نزدیک کاهش خواهد یافت، در نتیجه خرید چای در این دوره، زمان حال، به صرفه تر از خرید آن در آینده است چون قیمت واقعی آن ارزانتر است.  در نتیجه تقاضای آنها برای خرید چای افزایش می یابد و به گونه ای چای گرانقیمت دروه آینده با چای ارزانقیمت جایگزین می گردد.

ج. مصرف کنندگان چند دوره تورمی را در گذشته تجربه کرده اند و بگونه ای رفتارهای خود را بهینه نموده اند. در نتیجه در هنگام افزایش تورم “می دانند” که خطر افزایش قیمت در آینده افزایش می یابد. در نتیجه برای حداقل کردن زیان ناشی از افزایش قیمت خرید کالا در حال حاضر به آینده ترجیح می دهند. 

    در نتیجه قیمت چای در بازار افزایش یافت چون تقاضا برای آن افزایش پیدا کرد. و چون ریسک افزایش قیمت آن در آینده افزایش یافته است. مصرف کنندگان هم دارای قدرت انتخاب و تجزیه و تحلیل شرایط هستند و مابین خرید (مصرف) در زمان حال و خرید در زمان آینده انتخاب می کنند. پذیرفتن نقش شرایط اقتصادی در تصمیم گیری مصرف کنندگان اولین گام در پیشگیری از تکرار چنین رویدادهاییست.